Tunataka kuendelea kulinda uhuru wetu wa mawazo na uhuru wa kujieleza, kwani uhuru huo ni haki yetu. Na uhuru hauna kikomo, wala hakuna wakati tunapoweza kusema uhuru tulionao unatosha. Hapana. Kila hatua inazaa matakwa mapya ya uhuru wa binadamu.

Thursday, September 18, 2014




Anayejua kuwa anachungwa, hujichunga

Na Ndimara Tegambwage


(Baraza la Habari Tanzania (MCT), jana liliendesha mkutano wa ushauriano miongoni mwa vyombo vya habari, vyombo vya ulinzi, usalama na sheria katika Hoteli Hyatt Regency (Kilimanjaro) jijini Dar es Salaam. Mkutano ulilenga kuweka mazingira ya vyombo hivyo kuelewana na kufanya kazi kwa ukaribu na bila kutiliana shaka. Mada ya: Habari za Uchunguzi: Utendaji na Muktadha, iliwasilishwa na Ndimara Tegambwage. Endelea)

Utangulizi
KATIKA juma la kwanza la Desemba 2007, vyombo vya habari nchini viliripoti kwa ufinyu kuwa helikopta ya Jeshi la Wananchi (JWTZ) imeanguka mkoani Arusha na kuteketea; na kwamba ilikuwa imebeba “watalii” kutoka Canada, Uingereza, Marekani na Australia. Ripoti ilisema watalii walisalimika. 

Helikopta huanguka, watu hufa na wengine hupona. Bali hili si tukio la kawaida.  Hii ni helikopta ya jeshi iliyobeba watu kutoka nje ya nchi. Lakini hadi 16 Desemba, siku 11 tangu kutolewa ripoti za helikopta kuanguka, jeshi halikuwa limetoa maelezo ya kuzima kiu ya wananchi ya kujua kilichotokea.
Kwa msaada tu kwa waandishi ili wafanyie uchunguzi tukio hili, niliandika:[i]
 
Je, kuna kitengo cha utalii katika JWTZ? Kama kipo, kina ndege na helikopta ngapi? Vifaa vyake vingine kwa shughuli hii ni vipi? Je, utalii ni moja ya miradi ya jeshi ya kuzalisha fedha za matumizi ya nyongeza? Je, jeshi linapungukiwa fedha kiasi cha kuanzisha miradi ya ‘kubangaiza?’ 

Je,  matumizi ya helikopta yaliidhinishwa na nani? Ilitoka ngome ipi ya jeshi? Kwa nini iliamuriwa kuwa hiyo ndiyo ilikuwa inafaa? Rubani wa helikopta ya jeshi alijuaje maeneo ya kupita ili watalii wapate picha nzuri walizotaka? Wanaoitwa watalii walitoka wapi kabla ya kuingia Tanzania? Nani anaweza kuthibitisha kwamba kweli ni watalii? Balozi za nchi watokako watalii zinasema nini juu ya raia wake?  Balozi ambazo nchi zao huning’iniza serikali za nchi nyingi zikidai uadilifu, zinasema nini juu ya raia wake kutumia helikopta ya jeshi la ulinzi kwa raha na mafao binafsi? Je, inawezekana “watalii” wametumwa kutoa mtihani juu ya uimara au ulegevu wa jeshi? 

Waandishi walishindwa kupata taarifa mara moja kutoka kwa wahusika jeshini. Sababu? Mambo ya kijeshi ni mambo ya “usalama na siri.”

Je, huu ni “usalama” wa nani? Ni wa jeshi, rais, nchi au usalama wa aliyeamuru matumizi ya ndege na anayejua maslahi yake? 

Katika mazingira haya, sharti uandishi uwe na lengo la kujua zaidi. Hili ni lengo linaloongozwa na haki ya wananchi ya kupata taarifa juu ya kile wanachogharamia. Kuwe na kufikiri kwa kina. Kuwe na maswali mengi yanayodadisi. Kuwe na idadi kubwa ya wahusika wa kujibu maswali yanayokata kiu ya kujua. 

Ni muhimu zipatikane taarifa kamili. Upatikane ukweli na usahihi wa taarifa. Ili kuwepo uwazi katika utendaji. Wahusika waweze kuwajibika au kuwajibishwa. Huu ndio mfumo unaotuelekeza katika uandishi wa habari za uchunguzi.

Uandishi wa uchunguzi

Habari za uchunguzi ni zile ambazo, kama mwandishi wa habari asingenusa, asingefuatilia, asingekwenda eneo husika na kuhojiana na wahusika wote; kama asingedadisi na kuwekeza fikra, muda na hata fedha; zisingeweza kupatikana.

Ni habari zinazotafutwa kwa nia njema ya kuweka uwazi – iwe katika mazingira ya Bunge la Sitta na Ukawa; mawazo ya rais juu ya Katiba Mpya; wizi na ufisadi, ukatili, rushwa na utawala mbaya; au kuibua fikra na matendo ya mtu binafsi, asasi, shirika, kampuni; au hata matendo ya jeshi, idara ya usalama na polisi – ambayo ni mfano wa kuigwa.

Uandishi wa aina hii unasaidia, hasa unakumbusha mtendaji, kugandana na kazi yake; akijua kuwa ni kazi ya umma inayopaswa kufanywa kwa ustadi, uwazi na uwajibikaji. Huu ndio uandishi unaokidhi kiu ya wasomaji wa magazeti, wasikilizaji wa redio na watazamaji wa televisheni.

Hii ndiyo aina ya uandishi inayotafuta kuonyesha “nini zaidi” katika tukio. Nini zaidi katika taarifa iliyotolewa na jeshi. Nini zaidi katika kauli ya inspekta jenerali wa polisi. Nini zaidi katika ukimya wa idara ya usalama wa taifa. Nini zaidi katika sauti ya ukali au sauti ya upole iliyotolewa na mtawala. Katika uandishi wa habari za uchunguzi, kila safari inaanza kwa kujenga shaka; inakamilika kwa uthibitisho wa shaka au kutokuwepo sababu za shaka.

Visingizio vya kupotea kwa amani

Mei 2009 kulikuwa na mjadala katika vyombo vya habari. Ulitokana na Mwenyekiti Mtendaji wa IPP, Reginald Mengi kutuhumu watu sita maarufu nchini kuwa “mapapa wa ufisadi.” Mbunge wa Igunga (wakati huo), Rostam Aziz, alijibu haraka, tena kupitia chombo cha serikali (TBC1), kuwa Mengi ndiye “nyangumi wa ufisadi.” Mjadala ukashika kasi katika vyombo vya habari.

Angalia hatua ya serikali. Aliyekuwa waziri wa habari, George Mkuchika alizima mjadala kwa amri akisema, “…malumbano haya yanaweza kutumbukiza taifa katika uvunjaji amani…serikali haitavumilia kuona vyombo vya habari vikichangia kuligawa taifa katika makundi na kudumaza maendeleo.”[ii]
Je, hiyo ni kauli ya serikali kweli au ya Mkuchika binafsi? Serikali inaogopa mjadala? Ina maslahi gani katika hili? Mkuchika ana uhusiano na nani kati ya “papa” na “nyangumi?” Analenga kumkinga nani kwa kutumia nafasi yake serikalini? Kwanini amkinge yeyote kwa kutishia vyombo vya habari na kunyima wananchi taarifa?
Hakuna mwandishi aliyejitahidi kuchunguza iwapo amri ilikuwa ya serikali au ya waziri (umuhimu wa kujenga shaka); nafasi ya Mkuchika; lengo la Mengi; kusudio la Rostam katika kujibu na kwa kutumia chombo cha serikali; chanzo cha joto la wananchi kushiriki mjadala hadi kutishia “serikali” au Mkuchika; na wawili (Mengi na Rostam) walikuwa wanachukua mkondo gani baada ya hapo. 

Kufafanulia waandishi wa habari madhara ya matumizi mabaya ya madaraka – tena katika mazingira yaliyolenga kufumua majina ya papa na nyangumi, ili wahusika wote na vitendo vyao na viini vya mali zao viweze kufahamika – niliandika:[iii]

Kuvunjika kwa amani ni visingizio; na kutumia visingizio kukwepa ukweli ni kuficha ukweli hadi kufikia viwango vya kusema uwongo. Kusema uwongo ni kutenda jinai. Je, serikali ikitenda jinai itakuwaje?

Ukweli ni kwamba wengi walioko madarakani wanapenda kufanyia kazi zao gizani. Hata mwandishi akitaka kujua utaratibu tu wa jinsi ofisa anavyotekeleza jukumu lake, ataambiwa haraka, “…mimi siyo msemaji.” Ni kweli hasemei ofisi yote au serikali nzima; lakini anajua anachofanya na hakuna mwingine ajuaye vema kuliko yeye.

Hapa kuna mfumo wa kusiliba midomo ya wafanyakazi na watendaji ngazi ya kati na juu. Kwa njia hii, mfumo unasiliba pia akili na ufahamu. Mara nyingi hii ni kwa ajili ya kuficha “aibu” inayotokana na uamuzi usio sahihi na utendaji unaokiuka haki, usawa na usahihi.  Yote haya yanahalalisha kuwepo aina ya uandishi wa uchunguzi hata ndani ya jeshi, idara ya usalama wa taifa, polisi na katika vyombo vya sheria.

Vyombo vya usalama

Idara ya Usalama wa Taifa hutuhumiwa sana, waziwazi au kimyakimya, kusaidia au kudhamini au kushiriki katika vitendo vya ukatili nchini. Tuchukue mifano miwili ya kati ya mwaka 2008 na 2012.

Mara ya kwanza ni pale “watu wasiojulikana” walipovamia ofisi ya gazeti la MwanaHALISI; kummwagia tindikali machoni mhariri wake mkuu Saed Kubenea na kumkata kwa panga kisogoni aliyekuwa msharuri wa gazeti hilo, Ndimara Tegambwage.

Mara ya pili ni pale Dk. Steven Ulimboka, kiongozi wa Chama cha Madaktari Tanzania alipotekwa, kupigwa na kutupwa katika msitu wa Mabwepande nje kidogo ya Dar es Salaam. 

Katika suala la MwanaHALISI, inadaiwa kuwa Ferdinand Mwenda, au Ferdinand Msepa, au Fredy), “ofisa wa kada ya kati” wa Idara ya Usalama wa Taifa, ndiye aliongoza kikundi kilichovamia gazeti na kushambulia wahariri. Rekodi za mahakama ya hakimu mkazi Kisutu zinaonyesha aliendelea kuitwa “mfanyabiashara wa Ilala” jijini Dar es Salaam hadi mwisho wa kesi.[iv]

Katika suala la kutekwa na kuteswa kwa Dk. Ulimboka, ni daktari huyo aliyemtaja mtu mmoja aitwaye Ramadhani Ighondu, aliyedai kuwa ni wa “Idara ya Usalama wa Taifa” anayefanya kazi ikulu; na kwamba ndiye aliandaa mazingira na kushiriki hatua zote za kumteka.[v]

Matukio haya mawili yanaendelea kuwa mwiba kwa idara ya usalama. Inawezekana wanajua kilichotendeka na nani alifanya; lakini kutosema, tena kutosema kwa nguvu na kujirudia; kunaweza kuendelea kutopesha jina na kazi za idara. Aidha, kukaa kimya au kukataa kutoa kauli thabiti; kunaweza kufanya watuhumiwa kuendelea kushutumiwa, kuchukiwa na kulaaniwa.

Ukimya wa idara – katika mazingira ya kutofanyika uchunguzi wa habari kwa visingizio vya kuogopa kuingilia mambo ya “usalama wa taifa” – unaweza kutafsiriwa kuwa idara nzima, ama inaanda au inashiriki katika yale ambayo inatuhumiwa. Au, idara imegawanyika – kila mmoja anafanya ya kwake. Au, idara inalinda wachache waliopanga njama na kuzitekeleza; badala ya kulinda maslahi mapana ya taifa na nchi.

Je, akitokea ofisa mmoja wa idara, akakubali kuhojiwa na mwandishi dadisi; akammwagia yanayosibu idara; ili yafahamike; ili wahusika wachukue hatua; ili kuwepo mabadiliko, huyu ataitwa msaliti au mwenye uzalendo uliotukuka? Binafsi, naona huko ni kujitoa muhanga kulinda taasisi iliyopewa kazi nyeti na ambayo wananchi wanagharamia ili iweze kuwatumikia kwa uadilifu na uwazi.

Tatizo ni kwamba baadhi ya maofisa na hasa wenye vyeo vya juu, kokote ambako fedha za umma zinatumika; wanaogopa waandishi; hawaogopi uhalifu. Mara nyingi ni kwakuwa wao wanashiriki uhalifu. Bali kuwaogopa na kuwanyima taarifa waandishi wa habari; kwa ujanja, jeuri au kwa kutumia sheria kandamizi; ni kutaka waandishi wawe butu; hasa ni kuwataka washiriki uhalifu dhidi ya raia mmojammoja na umma.

Vyombo vya ulinzi, usalama na sheria ni maeneo madogo tu katika kulinda nchi. Mlinzi muhimu zaidi wa nchi ni wananchi wakishikilia taarifa za kweli na sahihi zilizopatikana kutoka vyanzo sahihi na ambazo vyombo hivi vitahitaji kutumia ili kazi yake iweze kukamilika.

Jicho la mwandishi na changamoto 

Hebu turejee jeshini. Siyo vigumu kujua matumizi ya kijeshi ya Tanzania au nchi yoyote duniani; au kujua imenunua silaha lini, silaha gani na kutoka wapi. Hii ni kwa kuwa, taarifa hizi zimejaa katika mitandao ya asasi za kitaaluma katika intaneti.

Lakini kuna mengi ya kujua juu ya hilo. Je, kiasi hicho cha matumizi ni wastani gani kwa pato la taifa? Je, kinatumika wakati gani – nchi ikiwa inakabiliwa na njaa, maradhi, ukosefu wa madawati na upungufu wa dawa za tiba? Je, kiasi hicho kingejenga zahanati ngapi kwa mwaka; maabara ngapi za shule na vyuo?

Hizi ni taarifa za kupevusha akili za wananchi – wasomaji na wasikilizaji; lakini muhimu zaidi kwa watawala na wataalam wa mipango. Ni taarifa zinazofikirisha ili wahusika waweze kuchukua hatua – hata hatua ya kuongeza au kupunguza matumizi.

Changamoto ni nani yuko tayari kutoa taarifa za kujibu “kuna nini zaidi” katika matumizi ya jeshi, ya usalama wa taifa na polisi: kama fedha zote zinatumika kwa usahihi; na kama silaha, pamoja na helikopta, hazitolewi kwa wanaokwenda fungate. 

Changamoto ni yuko wapi mmiliki wa chombo cha habari, ambaye atatambua kuwa woga haujengi, kwahiyo yuko tayari kutangaza ukweli na usahihi hata katikati ya visingizio vya umoja, amani, utulivu na usalama wa taifa.

Jinsi ya kushirikiana

Vyombo vya Habari, Vyombo vya Ulinzi, Usalama na Sheria vinaongozwa na binadamu  wanaoweza kufanya kazi zao vizuri; kuwa jasiri; au kuwa woga, kupotoka, kukosea, kughilibika na hata kuasi. Bali kuna njia moja tu ya watu wenye tabia hizi mbalimbali kuwa wamoja.

Njia hiyo ni kwa kila mmoja, katika nafasi yake kwanza, kujua kuwa hakuna raia bora kuliko mwenzake. 

Pili, wote ni watumishi wa umma waliojiapiza kuwa waaminifu na siyo woga wa bosi mbele ya rushwa, wizi na ufisadi. 

Tatu, kukubali kuwa jukumu la ulinzi na usalama ni la wote na kwamba kinachohitajika ni KUCHUNGANA na siyo KULINDANA; hivyo wahusika wakubali kutoa taarifa ili kufanikisha uwazi, uwajibikaji na utawala bora kwa jumla. 

Nne, ni uandishi wa habari za uchunguzi pekee utakaowezesha kupatikana kwa taarifa za kina; na hivyo habari za kweli na sahihi.

Uzoefu umeonyesha kuwa kila anayejua kuwa anachungwa, hujichunga na huwa muwazi kabla hajaulizwa. Tujaribu hili.

pia katika www.ndimara.blogspot.com



[i] www.ndimara.blogspot.com – Jeshi laingia biashara ya utalii?
[ii] Michuzi blog, 11 Mei 2009
[iii] www.ndimara.blogspot.com – Serikali ikitenda jinai, wananchi wafanyeje?
[iv] Let’s Face It –http://ngurumo.wordpress.com/2009/10/22/someone-trying-to-kill-us/
[v] MwanaHALISI, Toleo 304, 25 Julai 2012




Friday, April 4, 2014

BALAA LA MVUA, RADI NA UPEPO KAMACHUMU



Balaa lililowakumba wakazi wa Bulembo, Kamachumu wilayani Muleba. Wiki iliyopita mvua kubwa ya mawe - hailstorm - iliyoambatana na upepo iliangusha miti, migomba,kubatua mihogo na viazi; na kuezua nyumba katika kata ya Bulembo wilayani Muleba. Kaya zipatazo 800 katika eneo lote lililokumbwa na janga zinahitaji msaada wa chakula na karibu nusu ya hizo zinahitaji makazi. Wataalamu wanasema ni matokeo ya kuwepo "mawingu ya radi" yaliyo karibu na ardhi (cumulonimbus clouds) na kile ambacho wameeleza kuwa hutokea ziwani tu na hata kwenye mito mikubwa (na siyo baharini), ambacho Wahaya huona kinafanana mtu aliyesimama kwa mguu mmoja - "Mugasha" - waterspout! Tuwape pole. Tuwape msaada.

A TEST TO FREEDOM OF EXPRESSION


 

BELIEVE IT OR NOT:
 
In the midst of the debate on two or three-tier government, MAWIO - a weekly newspaper in Tanzania, published this cartoon. Now the Registrar of Newspapers - MAELEZO - has, through a written communication, queried MAWIO for publishing the cartoon; saying it is either demeaning or insulting. Now the editor has to show cause "why he should not be brought before the law" - a la Tanzania - the law in hands of authority and not in court of law.


Link: www.ndimara.tegambwage.facebook.com

Tuesday, March 25, 2014

Tunalala na maiti ya Muungano bila kujua?

Na Ndimara Tegambwage

WAJUMBE wa Bunge Maalum la Katiba, juzi Jumamosi jijini Dodoma, walishuhudia Chama Cha Mapinduzi kikishinikiza matakwa yake katika utungaji wa Katiba Mpya.

Walimwona Rais Jakaya Kikwete ambaye ni mwenyekiti wa CCM, kwanza akiuma na kupuliza na baadaye akimwaga nyongo na hapa na pale, akitetea na kushinikiza matakwa ya chama chake.

Hakika Rais Kikwete hakwenda Dodoma kufanya ufunguzi wa shughuli za kujadili Rasimu ya Katiba Mpya; bali alikwenda kuweka vijembe, vitisho na msimamo wa chama chake juu ya mambo kadhaa; lakini zaidi juu ya mfumo wa Muungano wa serikali tatu.

Kinachosumbua wengi ni kwamba rais kwanza, ameonyesha kutoona mambo muhimu; na pili, ameonyesha kuwa mwoga.

Rais amekataa kuona kuwa leo hii hakuna Tanzania moja kama ilivyokuwa tangu mwaka 1964. Bali wajumbe wengi na baadhi ya wananchi mitaani wanajiuliza iwapo kweli rais haoni au anafanya ajizi.

Makubaliano ya Muungano ya mwaka 1964 yanaelekeza kuwepo nchi moja inayoitwa Tanzania; na kuwepo serikali mbili – moja ya Zanzibar na nyingine ya Muungano ambayo itakuwa na serikali ya Tanganyika ndani yake.

Utani ambao umekuwa ukisambazwa kimyakimya na kwa miaka mingi shuleni na vyuoni ni kwamba Muungano ulizaliwa “ukiwa na ujauzito.”

Kwahiyo kumekuwa na wanaosema kuna siku Tanganyika itazaliwa na kuwa na serikali yake kama ambavyo Zanzibar ina serikali yake.

Tanganyika haijazaliwa. Lakini Zanzibar ambayo ina serikali yake, imejinyofoa kikatiba kutoka kuwa sehemu ya nchi moja ya Tanzania na kujitam bua, kujitambulisha na kujitangazia mipaka yake na hata kukwangua na kuchukua mamlaka ya Muungano.

Hapa ndipo maelezo ya Tume ya Warioba yanasema, “Katiba imevunjwa.” Imevunjwa mbele ya Rais Jakaya Kikwete. Mbele ya macho yake. Mbele ya kimya chake kana kwamba alikubaliana nao.

Rais Kikwete ama anaogopa kutoa amri kwa Zanzibar kufuta katiba yao; au anaona aibu kushuritisha mabadiliko kwa kuwa yalifanywa – tena kupitia chama chake – na kupitishwa na wajumbe wa Baraza la Wawakilishi walio wanachama wa chama chake; au anaona kama nionavyo, kwamba amri yake haitasikilizwa; haitatekelezwa.

Kwa rais kutoa amri au hata pendekezo analojua kuwa haliwezi kutekelezwa, ni kama jaji kutoa amri ambayo anajua haitekelezeki. Ni kudhoofisha mamlaka, lakini pia ni kukiri kushindwa ambayo ni njia ya kuandika barua ya kuomba kufukuzwa kazi.

Aidha, hatua yoyote ya kulazimisha Zanzibar kubadili walichokwisha kufanya, italeta mgogoro wa kikatiba na kukuza mgogoro wa kisiasa. Nani ana ubavu wa kuhimili migogoro hii? Bali hapa kuna pendekezo:

• kwa kuwa Zanzibar imekwishafanya “utukutu” na siyo rahisi kuikemea;
• na kwa kuwa tayari Zanzibar imekwishapora hata mamlaka ya serikali ya Muungano;
• na kwa kuwa mambo yote yamefanywa mbele ya viongozi wote wa Zanzibar na Muungano bila yeyote kuonyesha kustuka;
• na kwa kuwa hadi sasa hakuna hata onyo au karipio;
• na kwa kuzingatia kuwa mfumo wa Muungano sasa umebadilika kutoka nchi moja na kuwa nchi mbili na serikali mbili;
• na kwa kuwa kumekuwa na madai ya kutaka kutoa serikali ya Tanganyika kwenye “koti” la Muungano;
• na kwa kuwa kuna hoja Zanzibar kuwa nchi hiyo iliungana na Tanganyika na siyo Muungano hivyo kuwepo Tanganyika ndiko kunaipa Zanzibar uhalali;
• na kwa kuelewa kuwa mfumo wa serikali mbili umeshindikana kwa “migogoro isiyoisha;”
• na kwa kuwa imethibitika kuwa watawala wamekuwa wakipanga mambo mengi bila utekelezaji na hivyo kuua Muungano kimyakimya;
• na kwa kuona kuwa watawala wamekuwa wakitoa ahadi za kuondoa kero za Muungano katika miaka 30 bila kuzitekeleza;
• na kwa kuwa imedhihirika kuwa watawala hawako makini na wanachosema na Muungano wenyewe;

Basi, badala ya kuwa na serikali mbili ndani ya nchi mbili, kuwe na serikali nyingine ya tatu itakayokuwa kiungo kikuu cha nchi mbili na serikali mbili za watu walioamua kuwa na Muungano.

Tatizo hapa ni kwamba badala ya kujadili mazingira ya serikali tatu na mustakbali wa Muungano, Rais Kikwete alijikita katika kejeli, kebehi, laana na vitisho. Yote haya yalilenga kusisitiza kile ambacho wamekuwa wakitangaza, “msimamo wa CCM wa serikali mbili.”

Ilifikia mahali rais akafyatua kombora kuwa serikali tatu zitakuwa aghali na kwamba kuna uwezekano wa kukosa hata fedha za kulipa mishahara ya askari. Akatishia kuwa askari wanaweza kuasi na hatimaye wakavua gwanda na kuvaa kiraia na “kuja kugombea.”

Katika mazingira ya Tanzania, mara ngapi askari wamekwenda miezi mingi bila malipo na hakukuwepo dalili wala harufu ya vurugu? Hivi ni vitisho ambavyo havistahili kutoka kwa mkuu wa nchi.

Wananchi wengine ni wazazi, ndugu, watoto na marafiki wa vijana walioko katika majeshi. Wanajua lini wamelipwa na lini hawajalipwa; wanajua nani wanaomba misaada kutoka kwao pale wanapokuwa hawajalipwa. Kampeni hii ya vitisho haiingii akilini.

Bali kuna hoja dhaifu kuwa Muungano utakufa iwapo kutakuwa na serikali tatu. Nionavyo, afadhali ijulikane kuwa Muungano umekufa kuliko kukaa na maiti ya Muungano kwa miaka yote bila wananchi kufahamu; na mpaka Warioba achunguze.

0713 614872
Mwisho
(Imechapishwa katika gazeti la TanzaniaDaima Jumapili, 23 Machi 2014, uk.7) na www.ndimara.tegambwage.facebook.com

Sunday, January 26, 2014

Kiswahili champonza Dk. Lwaitama

Atolewa kwenye ndege, akamatwa na polisi Mwanza

Niliongea na Dk. Azaveli Lwaitama akiwa Mwanza baada ya kuandika maelezo yake kwenye kituo cha polisi cha uwanja wa ndege Mwanza na kuachiwa kwa kilichoitwa "dhamana ya polisi." Anatakiwa kuripoti polisi uwanjani hapo kesho asubuhi kuona iwapo polisi wameamua kumfikisha mahakamani. Nasimulia alivyonisimulia.

Dk. Lwaitama alitoka Dar es Salaam leo asubuhi. Akatua Mwanza. Alikuwa anakwenda Bukoba. Alipanda ndege ya kampuni ileile iliyomtoa Dar es Salaam leo hii - PrecisionAir. Hii ya kwenda Bukoba ilikuwa Na. PW 0492. Alikwenda hadi kwenye kiti chake Na. 2B. Hapa ndipo kuna milango ya dharura kwa pande zote mbili za ndege - kulia na kushoto.

Ndipo akaja mfanyakazi wa ndege. Akamuuliza iwapo anajua Kiingereza. Baada ya mzaha wa kawaida katika kuuliza iwapo ni lazima kujua Kiingereza, ndipo mfanyakazi akamwambia kuwa kama hajui lugha hiyo basi ahame kiti na kukaa kwingine kwani kuna maelezo rasmi ambayo yanatolewa kwa "lugha ya anga" - Aviation Language.

Ilikuwa katika kujibizana kwanini lugha ya anga isiwe lugha ambayo abiria wengi wanaelewa - huku Dk. Lwaitama akisema katika ndege nyingi alizosafiri kote duniani alikokwenda, lugha za anga huwa zile za wasafiri wengi wa eneo husika na lugha nyingine za kimataifa; huku akishauri kuwa maelezo yangekuwa kwa Kiswahili na Kiingereza - ndipo mhudumu alikimbilia mwenzake ambaye naye hakutaka kumsikiliza Lwaitama na wote wawili wakakimbilia kwa chumba cha rubani kushitaki kuwa kuna mtu "anafanya fujo." Tayari Dk. Lwaitama akawa abiria "hatari."

Rubani hakutaka kusikiliza abiria wake anasema nini; hakumuuliza hata mwenzake waliokaa pamoja juu ya fujo alizoripotiwa; alimwambia hawezi kusafiri. Akaita polisi ambao pia hawakuuliza lolote juu ya fujo zake bali walifanya kazi moja ya kumtoa nje mkukuku.

Ni rafiki yake aliyemwita Diallo na mwanaharakati Sungusia ambao anasema aliwapigia simu wampelekee mawakili ili aweze kuandika maelezo yake mbele yao. Mawakili walifika na yeye kuadika maelezo. Mizigo yake imepelekwa Bukoba. Yeye amebaki Mwanza na kompyuta yake ndogo ya mkononi.

Dk. Lwaitama anasema, "Sina mgogoro na kampuni ya PrescisionAir, bali wahudumu ambao hawataki hata kupata maoni ya abiria. Kwanza, walipata bahati ya kuona mtu anahiari maoni moja kwa moja. Pili, kama wanafanya kazi kwenye ndege watakuwa wamesafiri katika ndege za wengine ambako niliyokuwa nayasema ni maneno na vitendo vya kawaida. Sasa fujo ni nini katika hili?

Mwalimu huyo mstaafu wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam anasema, "Hata polisi ni wa kushangaza. Mtu anakwambia huyu kafanya fujo, wewe huulizi ni fujo gani. Unambeba tu mzegamzege. Sidhani kama huu nao ni utendaji bora katika nchi iliyohuru; ambako polisi wanapaswa kuwa na utulivu wa akili na kufanya kazi kwa kufikiri kuliko kwa kuambiwa tu."

Dk. Lwaitana anaamkia kituo cha polisi uwanja wa ndege kesho asubuhi kuambiwa "uamuzi wa polisi."

Haikufahamika iwapo mhudumu wa ndege mswahili, aliyekuwa anaongea Kiswahili, hakuwa na tafsiri ya maneno ya Kiingereza ambayo alitaka kumwambia abiria wake.

ndimara.

Saturday, January 18, 2014

VURUGU CHADEMA KUUA HARAKA IMANI YA WANANCHI WENGI

Mbowe: Jenga chama ndani ya umma, acha mahakama

Na Ndimara Tegambwage

JE, kuna haja ya mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), Freeman Mbowe kumburuza Zitto Kabwe mahakamani kwa madai ya kumtuhumu kupokea fedha kutoka kokote kule?

Ushauri: Hakuna haja wala sababu.

Vyombo vya habari vimeripoti wiki hii kuwa Mbowe “anasadikiwa” kuwa na nia ya kumshitaki Zitto Kabwe mahakamani.

Kisa? Eti Zitto, ambaye tayari amenyang’anywa unaibu katibu mkuu wa chama na unaibu msemaji mkuu wa upinzani bungeni, “amemdhalilisha” Mbowe kwa kumtuhumu kuchukua fedha kutoka kwa Nimrod Mkono na Rostam Aziz.

Katika mazingira ya kawaida, kila mwanasiasa anapaswa kujibu tuhuma alizotwishwa. Kujibu na siyo kushitaki.

Kama anayetoa tuhuma amekwenda mahakamani, ni vema kwenda kujibu mahakamani. Kama ametoa tuhuma kupitia redio, ni vema kujibu kupitia redio. Kama ni kupitia televisheni au magazeti, ni muhimu kujibu kupitia hukohuko.

Siku hizi kuna mitandao ya kijamii. Kama tuhuma zimepitia huko, ni vema mtoa tuhuma akajibiwa hukohuko au kupitia chombo ambacho kimenukuu tuhuma za mtandao na kuzichapisha au kuzitangaza. Siyo kushitaki na siyo mahakamani.

Muhimu hapa ni kujibu tuhuma. Ukiwa mwanasiasa na ukatuhumiwa kuwa gari lako limewahi “kukamatwa na nyara za serikali;” fanya hima ujibu. Usipojibu, basi tuhuma inaganda na kudumu.

Ukituhumiwa wizi wa kuvunja benki au kuibia wananchi kupitia miradi yao midogo au mikubwa, jibu haraka na ikiwezekana papohapo au siku hiyohiyo.

Usipojibu, tuhuma inaganda au inatapakaa; utaendelea kutoa mwanya kwa muhusika kusambaza tuhuma kwa shabaha anayojua mwenyewe.

Ukituhumiwa ujangili, hakikisha unajibu haraka na inakuwa kwenye rekodi kuwa ulitoa majibu na majibu thabiti yanayoendana na tabia na mwenendo wako kama unavyoonekana katika jamii.

Usipojibu, tuhuma itaenea na wote waliopata kuisikia watakuwa wakikutazama na kukuona katika sura hiyo ulimochorwa.

Kama jamii haijaelewa na kukubali mienendo ya ushoga, na wewe siyo shoga au ni shoga, ni vema kujibu haraka tuhuma kwamba wewe ni shoga.

Ni vema kuweka msimamo wako katika hilo na kwa wafuasi wako kujua na labda hata kuheshimu au kudharau. Usipojibu, siyo tu utaendelea kudhoofisha wafuasi wako, bali utakosa pia fursa ya kujenga mantiki ya kile ufanyacho au unachosimamia.

Hoja hapa ni kujibu na siyo kushitaki. Hakika hakuna sheria inayozuia mtu kwenda mahakamani na kujibu kwa njia ya kushitaki. Hapana! Bali jambo linalohitaji jibu kupitia njia lilimotokea, halina sababu ya kugeuzwa kuwa shitaka.

Usipojibu uko matatani. Wanaoweka rekodi zako kisiasa ni wengi. Wanaodondosha unyayo wao kila unapotoa wako ni wengi.  Wanaofuatilia kauli zako tangu alfajiri hadi uendapo kitandani ni wengi. Wanaotaka kuchukua nafasi yako ya kisiasa ni wengi pia.

Usipojibu, siku ya siku, ukiwa unatafuta nafasi ya kisiasa, utatwangwa kombora la kile ambacho hukujibu na wakati huo hutaweza kupata majibu ya kuwaridhisha waliokulenga tangu zamani.

Ni kwa msingi huu sharti ujibu tuhuma. Katika hili, Mbowe anaweza kushauriwa na wenzake kuwa hana haja wala sababu ya kwenda mahakamani kumshitaki Zitto. Iko wapi? Kama anayemtuhumu hakwenda mahakamani, yeye anakwenda huko kufanya nini?

Chukua mfano wa Nimrod Mkono, wakili wa mahakama kuu na mbunge wa Musoma Vijijini. Akijibu tuhuma za kutoa mamilioni ya shilingi kwa Mbowe, alisema hajawahi kufanya hivyo. Basi. Rekodi inabaki hiyohiyo hadi zitakapopatikana taarifa tofauti.

Naye Rostam Aziz amejibu kwa kejeli kwamba tangu alipoona kuna “siasa uchwara” katika chama chake (CCM), amekaa kimya na hataki kurejea katikati ya minyukano kupitia madai ya yeye kumpa Mbowe mamilioni ya shilingi.

Hilo nalo linabaki hivyo hadi yatakapopatikana maelezo ambayo yanakinzana na kauli hiyo – na majibu hayo. Kujibu tuhuma na hata malalamiko, ni muhimu katika siasa.

Bali tuhuma za sasa, kutoka kwa mmoja wa waliokuwa viongozi wakuu wa Chadema, zinaweza kuzua mtafaruku mkubwa ndani ya chama tawala: Kwamba viongozi wake wanatoa fedha za kuneemesha chama cha upinzani ili mgombea urais wake ashinde!

Kwamba akishinda iweje? Kwamba wanataka kuhamia upinzani? Kwamba wao ni popo – wamesimama kuwili? Kwamba wanasaliti chama chao, ili iweje? Kwamba wameona mgombea wao anapwaya? Tuhuma hizi zinaweza kuwa zinalenga nini?

Hii ndio maana hata anayejibu tuhuma sharti awe makini. Kwa mfano, tuhuma hizi zinalenga nini: Kuchongea viongozi wa CCM? Ili iweje? Wafukuzwe? Wakifukuzwa itakuwaje nafuu kwa Chadema au faida kwa CCM? Lakini hata bila kufika huko, na hata kama walitoa, ni kweli walitoa kama viongozi wa CCM?

Hapa kuna kitu gani cha kupeleka mahakamani? Hakipo. Ikitokea akawepo wa kusema “twende mahakamani,” anakwenda kusema nini na kwa manufaa ya nani?

Haiwezi kuwa “potelea mbali, acha chombo kizame?” Kama ni hivyo, hoja ya kupeleka mahakamani iko wapi? Na nani hajui mahakama – kwamba hata kama huna hoja na hutaki kushinda; unaweza kutumia uwanja huo kumwaga mchele kwa ajili ya kuku na njiwa na kunguru na tai?

Nani asiyejua kuwa mahakama zinachukua muda mrefu kukata mashauri? Nani hajui kuwa katika mambo ya siasa, na katika chama kilekile; mkondo wa mahakama unaanika uongo ambao wahusika wameapa kutosema?

Yuko wapi asiyejua kuwa katika mazingira ya kihasama –  ndani ya chama kimoja – na hasa katika mwonekano wa wazi wa upande mmoja kupoteza, lazima upande huo uwe na tabia ya “potelea mbali?”

Turejee katika mazingira ya sasa ya Chadema: Nani anaweza kuthibitisha kuwa hivi sasa na kati ya upande wa Zitto na upande wa chama kuna ambaye bado anashikilia kupatikana kwa MWAFAKA, kushikana mikono na kusema “yamekwisha?” Nani?

Tunapofikia hatua ya kutokuwa na matumaini ya kushikana mikono, kukumbatiana na kusema yamekwisha, basi hapo ndipo kila tuhuma inahitajika kujibiwa na hatua ya kwenda mahakamani kupuuzwa; labda kuwe na uhalifu na siyo madai ya jumlajumla tu yanayotokana na minyukano ya kisiasa.

Kuna ukweli kwamba kuandikwa na kutangazwa kila siku katika vyombo vya habari; na hasa kutangazwa kwa ugomvi, malumbano na minyukano mbalimbali kunaweza kuleta kile kinachoitwa “sura mbaya” kwa chama.

Lakini kuandikwa ni bora kuliko kutoandikwa; ambako ni kuwa mfu. Minyukano yenye mwelekeo wa kusafisha safu, yaweza kuanika yaliyofichika ambayo sharti yawe wazi na kuondolewa kwa afya njema ya chama cha siasa.

Kwa kuzingatia haya, hakuna sababu ya Mbowe kwenda mahakamani kutokana na tuhuma zilizotajwa. Azijibu. Zijibike. Wasonge mbele ndani ya CHAMA na ndani ya UMMA; na siyo ndani ya mahakama.

Mwisho
 (imechapishwa katika MAWIO la 16 Januari 2014)